Actueel‎ > ‎Nieuws‎ > ‎Nieuws 2018‎ > ‎

De Staat van het Onderwijs: niveau onderwijs glijdt af

Geplaatst 11 apr. 2018 11:03 door Webmaster UW Ouderplatform
De prestaties in het funderend onderwijs dalen gestaag. Daarnaast dreigen ongelijke kansen en grote schoolverschillen te worden versterkt door toenemende sociaal-economische segregatie. De manier waarop het onderwijs en de overheden (lokaal en landelijk) gezamenlijk werken aan kwaliteitsverbetering werkt onvoldoende om deze trends te keren. Autonomie wordt door scholen onvoldoende benut en ingevuld. Te open overheidssturing leidt regelmatig tot vrijblijvendheid. Dit zijn de belangrijkste bevindingen uit De Staat van het Onderwijs, die de Inspectie van het Onderwijs op 11 april 2018 presenteert. De inspectie roept op tot betere samenwerking voor de maatschappelijke taak van het onderwijs

Afnemende prestaties van leerlingen

De prestaties van leerlingen zijn de afgelopen 20 jaar geleidelijk gedaald. Dit blijkt uit internationale onderzoeken in het basis- en voortgezet onderwijs. In tegenstelling tot vrijwel alle andere landen, presteren leerlingen in Nederland steeds iets minder dan vroeger. Daling en stagnatie zijn ook te zien in landelijke studies naar prestaties van basisschoolleerlingen in taal, rekenen, cultuureducatie, natuur en techniek en bewegingsonderwijs.

Vooral toptalent ontwikkelt zich minder. Maar de laatste twee jaar zien we ook steeds meer leerlingen van de basisschool komen die onvoldoende goed kunnen lezen. De gestage daling en stagnatie van de prestaties in het funderend onderwijs is uniek en reden tot zorg. Wel zijn Nederlandse leerlingen gemiddeld goed opgeleid en ze vinden snel een baan. Dit is vooral ook een verdienste van het beroepsonderwijs.

Bekijk de onderzoeksresultaten over het onderwijsniveau van leerlingen en studenten

Kansenongelijkheid, schoolverschillen, segregatie

De kansen voor leerlingen en studenten zijn sterk afhankelijk van het opleidingsniveau van ouders en grote schoolverschillen, zo constateerde de inspectie al de afgelopen twee jaar. Dit jaar laat nadere analyse zien, dat deze effecten versterkt dreigen te worden door toenemende segregatie.

Scholen in het basisonderwijs en voortgezet onderwijs waren al sterk gesegregeerd. De laatste jaren neemt de segregatie langs opleidingsniveau en inkomen in het onderwijs verder toe. De etnische segregatie neemt af.

Vooral academisch opgeleide ouders scheiden zich af. Dit komt deels door woonsegregatie, maar ook doordat ouders kiezen voor eigen scholen.

De inspectie maakt zich zorgen over deze oplopende segregatie in het onderwijs, omdat eilandvorming op afzienbare tijd gevolgen kan hebben voor onderwijskansen van groepen leerlingen en voor de kwaliteit van het onderwijs. Bijvoorbeeld doordat het lerarentekort zich extra laat voelen bij scholen met minder bevoorrechte leerlingen.

Bekijk de onderzoeksresultaten over onderwijskansen en segregatie

Nieuwe balans autonomie en overheidssturing nodig

Deze ontwikkelingen laten zien dat het maatschappelijk belang ondergeschikt dreigt te raken aan het individuele of het georganiseerde belang. Het keren van deze ontwikkelingen vraagt om gerichte samenwerking van alle partijen in het onderwijs.

Het Nederlandse onderwijs kent een grote autonomie voor besturen en scholen en relatief beperkte centrale sturing door de overheid. Deze balans werkt als de autonome positie optimaal benut wordt en de overheid tegelijk duidelijk is in wat ze van het onderwijs verwacht.

In de praktijk zien we dat dit een wankel evenwicht is geworden. Besturen en scholen ervaren de autonomie niet overal, of benutten deze niet altijd optimaal. Daartegenover is de overheidsbemoeienis veelal open en daardoor regelmatig vrijblijvend.

Goed gebruik van de autonomie en duidelijke sturing zijn juist nu belangrijk omdat de maatschappelijk opdracht van het onderwijs onder druk staat. Uitgangspunten voor deze nieuwe balans tussen autonomie en overheidssturing zijn: een gezamenlijk beeld over goed onderwijs, optimale benutting van de autonomie door besturen en scholen en samenwerking aan de maatschappelijke taak van het onderwijs.

Er is niet een enkele partij die de problemen kan oplossen. Daarbij zal op onderdelen nieuwe tegenkracht georganiseerd moeten worden. Alleen op die manier kunnen we er samen voor zorgen dat álle leerlingen en studenten de beste basis voor hun toekomst krijgen.

Bekijk de onderzoeksresultaten over kwaliteitsborging, autonomie en sturing